Feestdagen zoals kerstmis lijken vanzelfsprekende vrije dagen te zijn. De feestdagen zijn momenten van rust, of juist momenten voor het zien van familie en vrienden. Veel werknemers denken dat ze op officiële feestdagen recht hebben op een vrije dag. Terwijl het voor veel werkgevers belangrijk is dat er wel wordt gewerkt. Hoe gaan we hiermee om in Nederland? In deze blog ontrafelen we de arbeidsrechtelijke kaders, door het beantwoorden van veelgestelde vragen.
In deze blog:
Zijn er wettelijke feestdagen?
Nederland kent 8 tot 11 officiële feestdagen per jaar, afhankelijk van het kalenderjaar en op welke dagen deze feestdagen vallen. Maar in tegenstelling tot wat veel mensen denken, zijn officiële feestdagen in Nederland niet automatisch ook wettelijke vrije dagen. Wettelijk vastgelegde verplicht vrije feestdagen bestaan niet. Er bestaat wel recht op vrije dagen, zoals vakantiedagen (Artikel 638 Burgerlijk Wetboek Boek 7). En er bestaat recht op wekelijkse rust, waarvan de Arbeidstijdenwet bepaalt dat deze wekelijkse rust zoveel mogelijk op zondag moet vallen (art Artikel 5:6 Arbeidstijdenwet). Werken op officiële feestdagen is dus wettelijk toegestaan, mits de minimale rusttijden worden gerespecteerd.
Is het verplicht een werknemer vrij te geven tijdens de feestdagen?
Of het verplicht is een werknemer vrij te geven tijdens een feestdag, hangt dus niet af van de wet, maar van wat daarover is vastgelegd in de geldende arbeidsovereenkomst, cao en/of personeelsreglement. Soms kiezen werkgevers ervoor om hun bedrijf tijdens de feestdagen te sluiten. Dat gebeurt veelal in de dienstensector, omdat tijdens die dagen ook klanten en relaties niet werken. Als in het personeelsreglement of de arbeidsovereenkomst is vastgelegd dat een werkgever sluit tijdens de feestdagen, dan dient dit te worden nageleefd. Het is echter niet verplicht om je bedrijf tijdens de feestdagen te sluiten.
In bepaalde cao’s worden feestdagen als collectieve vrije dag aangemerkt. Als de cao van toepassing is op de arbeidsrealtie, dan heeft de werknemer recht op een vrije dag tjdens deze feestdagen. Ook als werkgevers dat individueel niet hebben afgesproken, en dat eigenlijk liever niet willen. Artikel 12 van de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst bepaalt immers dat de afspraken in de geldende cao voorrang hebben op de voorkeur van de individuele werkgever.
Wie betaalt het vrij zijn tijdens de feestdagen?
Als de feestdag volgens de cao een vrije dag is, dan dient een werknemer het loon te krijgen doorbetaald op basis van artikel 628 Burgerlijk Wetboek Boek 7 en wordt het verlofsaldo van de werknemer in de regel niet aangetast. Hetzelfde geldt voor als werkgevers besluiten dat er sprake is van een bedrijfssluiting: een werknemer kán dan niet werken, en dat kan niet voor rekening van de werknemer komen. Het loon moet worden doorbetaald.
Als echter géén sprake is van een collectieve vrije dag of bedrijfssluiting, en de werknemer wil toch graag vrij zijn tijdens de feestdagen, dan moet de werknemer een vrije dag opnemen. Deze uren worden dan van het vakantiesaldo afgeschreven.
Mag een werknemer wel werken op een feestdag, als hij of zij dat wil?
Het komt voor dat een werknemer op een bepaalde feestdag niet vrij wenst te zijn. Denk aan een werknemer die op kerst wil werken (bijvoorbeeld thuis), om in ruil daarvoor vrij te zijn tijdens een andere feestdag, zoals het suikerfeest. De werkgever kan dit toestaan als dit bijvoorbeeld passend is in het rooster of als er werkzaamheden zijn voor deze persoon op de feestdag. Dit kan ook als het eigenlijk een verplichte vrije dag is. Het is dan wel van belang dat dit goed wordt vastgelegd. De werkgever is hier echter niet toe verplicht, tenzij hierover expliciete afspraken zijn gemaakt in de cao of arbeidsovereenkomst.
Kan een werknemer weigeren tijdens een feestdag te werken?
Als een werknemer weigert te werken op een feestdag die niet is aangemerkt als bedrijfssluiting of als vrije dag in de cao of arbeidsovereenkomst, dan is dit werkweigering. Dit handelen is in strijd met Artikel 660 Burgerlijk Wetboek Boek 7, waarin is bepaald dat een werknemer verplicht is om redelijke instructies van de werkgever op te volgen met betrekking tot het verrichten van arbeid.
Komt deze weigering structureel voor, en blijft de werknemer hardnekkig weigeren om aan redelijke opdrachten te voldoen, dan kan dit leiden tot beëindiging van de arbeidsovereenkomst en onder omstandigheden zelfs tot ontslag op staande voet op grond van artikel 7:678 lid 2 sub j BW (hardnekkige werkweigering).
Een werknemer kan wel weigeren op een feestdag te werken, als deze feestdag in de collectieve of individuele afspraken is aangemerkt als vrije dag. Een werknemer moet dan van deze afspraken uit kunnen gaan.
Conclusie
In Nederland zijn officiële feestdagen niet automatisch vrije dagen. Of een werknemer vrij is, hangt af van afspraken in de cao, de arbeidsovereenkomst of het personeelsreglement. Als een feestdag daarin als vrije dag is opgenomen of het bedrijf sluit, is een werknemer vrij en moet het loon worden doorbetaald. Is dat niet het geval, dan mag de werkgever werk inplannen en moet een werknemer die vrij wil zijn vakantie opnemen. Weigert een werknemer dan om te werken, dan kan dat worden gezien als werkweigering.
Kortom: het Nederlandse arbeidsrecht rondom vrij op feestdagen biedt werkgevers en werknemers ruimte. Het legt de verantwoordelijkheid neer bij de gemaakte afspraken. Helderheid over de afspraken in de cao, de arbeidsovereenkomst of het personeelsreglement zijn dus essentieel om ervoor te zorgen dat iedereen rondom de feestdagen duidelijkheid heeft.
Ga terug naar het overzicht